Birinci Dünya Savaşı’nda, Osmanlı Devletinin Çanakkale BoÄŸazını ele geçirmeye ve Ä°stanbul’u iÅŸgal etmeye yönelik Ä°ngiliz-Fransız ortak harekâtına karşı yürüttüğü savunma savaÅŸlarına Çanakkale SavaÅŸları denir.
Osmanlı topraklarına karşı böyle bir harekat 1904-1911 arasında Ä°ngiltere’de planlandı. AÄŸustos 1914′ den itibaren Çanakkale BoÄŸazı giriÅŸ çıkışları kontrol altına alındı. Kasım 1914′te Osmanlı Devleti ile Ä°tilaf devletleri arasında savaÅŸ baÅŸlayınca plan uygulanmaya baÅŸlandı.. Kasım-Aralık 1914′te Ä°ngilizler, Seddülbahir ve Kumkale tabyalarını topa tuttular. 2.Ocak 1915′te Ä°ngiliz hükümeti Çanakkale BoÄŸazının ele geçirilmesi kararını aldı. (Deniz Kuvvetleri Bakanı Winston Churchill). 28 Ocak 1915′te Deniz harekatı kararı verildi. 19 Åžubat 1915′de Çanakkale savaÅŸları fiilen baÅŸladı. BoÄŸazın dış tabyaları tahrip edildi. Bombardımana 12 büyük zırhlı ve diÄŸer gemiler katıldı. Deniz savaşının yeterli olmayacağı anlaşılarak çıkarma kararı verildi. Dış tabyaların 19 Åžubat’ta tahribi (Toplam 19 top) sonucu Ä°talyanlar Ä°tilaf Devletlerine meyletti, Ruslar telaÅŸlandı ve Ä°stanbul’un Yunanlıların eline geçeceÄŸinden korkarak 40.000 kiÅŸilik bir yardımcı kuvvet göndermeyi teklif etti; ancak, Ä°ngiliz ve Fransızlar boÄŸazları Ruslara vermeyi vaat ettiler. Asıl çıkarmanın 18 Mart’ta olmasına karar verildi. Orta tabyalar sürekli bombardıman edildi, dış tabyalar için karaya asker çıkarıldı. BoÄŸazda mayın arama ve temizleme iÅŸi sürekli uygulandı.
18 Mart 1915′te düşmanın Büyük Taarruz’u sabah saat 11.00 de baÅŸladı. 18 büyük zırhlı, birçok muhrip ve denizaltı mevcut idi . Toplam 506 topa karşılık savunmada toplam 150 top vardı. Sonuç aynı gün 17:45 te alınmıştı. Ä°ki Ä°ngiliz, bir Fransız zırhlısı battı. Bir Ä°ngiliz, iki Fransız zırhlısı ağır yara aldı, üç gemi karaya oturdu. Kayıplarımız kırkdört ÅŸehit, yetmiÅŸ yaralı, sekiz top idi.
Neticede, düşman boÄŸazı denizden geçemeyeceÄŸini anlamıştır. Avustralya’dan Kanada’ya kadar sömürgelerden toplanan askerler de savaÅŸa sürülmüştür. Bu gruptan en savaÅŸcı askerler: “Australia and New Zealand Army Corp.”, “ANZAK” lardır.
25 Nisan 1915 Çanakkale SavaÅŸlarının en kanlı muharebeleri baÅŸlamıştır. Sabahın erken saatlerinde Ä°ngiliz ,Fransız ve ANZAK kara -deniz birlikleri, Seddülbahir ve Arıburnu’na, 70.000 kiÅŸi ile 109 harp gemisi, 308 taşıt gemisi desteÄŸinde çıkarma yaptı. Aynı anda Fransız birlikleri Kumkale’ye yanıltıcı küçük bir çıkarma yaptılarsa da tutunamadılar. Arıburnu’na çıkan ve Conkbayırı’na doÄŸru ilerleyen Ä°ngiliz birliklerini, Mustafa Kemal’in komuta ettiÄŸi 19. Tümen karşıladı. Mayıs, Haziran, Temmuz ayları boyunca gögüs göğüse kanlı çarpışmalar oldu. 9 AÄŸustos ve 20 AÄŸustos’taki büyük saldırı ve geri püskürtülmeden sonra Çanakkale’yi karadan da geçemeyeceklerini anlayan Ä°ngiliz ve Fransızlar Kasım 1915′ten itibaren savaşı sona erdirmeye karar verdiler ve 9 Ocak 1916′da son düşman kuvvetleri de çekildi. SavaÅŸ boyunca 300.000 kadar Ä°tilaf Devletlerinden, 250.000 kadar Türk askerinden kayıp oldu.

Çanakkale zaferi,
Türk askerinin ruh kudretini gösteren şayan-ı hayret ve tebrik bir misaldir.
Emin olmalısınız ki; Çanakkale muharebelerini kazandıran bu yüksek ruhtur
M. Kemal ATATÃœRK